Honderd jaar geleden schreef Adolf Loos met zijn essay ‘Ornament und Verbrechen'
(1908) een invloedrijke tekst. Niet alleen architectuur en beeldende kunst maar het hele globale culturele leven en denken staat - tot de dag van vandaag - onder invloed van de tijdsgeest en het mensbeeld dat in dit essay uitdrukking vindt. Het ornament wordt door Loos rechtstreeks in verband gebracht met criminaliteit. De zelfzekerheid en bombarie waarmee hij zijn redenering ontvouwt zijn wellicht exemplarisch voor het optimisme aan het begin van de twintigste eeuw. Rekening houdend met de verworvenheden van het modernisme wordt het ornament echter stilaan weer aanvaardbaar als drager van betekenis of als katalysator om betekenis te genereren. In de ogen van Loos, en zijn navolgers/medestanders, zou dit zonder meer teken zijn van maatschappelijke en culturele degeneratie. Ornamentiek is voor Adolf Loos de 'stamelfaze' van de kunst. Hij erkent dat de "drang om zijn gezicht en alles wat onder iemands bereik is van ornamenten te voorzien [...] het begin [is] van alle beeldende kunst". De meest zuivere en primaire vorm van ornamentiek is volgens Adolf Loos de tatoeage. Zijn redenering is vrij eenvoudig: "Het kind heeft geen moraal. De Papoea evenmin [...]. De Papoea slacht zijn vijanden af en eet ze op. Maar hij is geen misdadiger. Als daarentegen de moderne mens iemand afslacht en opeet, dan is hij een misdadiger of een gedegenereerde. De Papoea tatoeëert [...] alles wat hem in handen komt. Hij is geen misdadiger. De moderne mens die zich tatoeëert, is een misdadiger of een gedegenereerde. Er zijn gevangenissen waar tachtig procent van de gedetineerden tatoeages draagt. De getatoeëerden die niet in de gevangenis zitten, zijn latente misdadigers of gedegenereerde aristocraten. Als een getatoeëerde in vrijheid sterft, dan is hij toevallig een paar jaar voor hij een moord zou zijn begaan gestorven." Afstand nemend van de negativiteit van Loos - ten aanzien van zowel het gelijkschakelen van misdadigers en ‘dégénerées' als van de tatoeage als teken van primitivisme dat zover mogelijk achtergelaten moet worden - klopt zijn observatie wel dat tatoeages in gevangenissen alomtegenwoordig zijn. Het ornament in haar meest zuivere en primaire vorm staat in de moderne maatschappij aan de rand en bij voorkeur volledig buiten de samenleving. Ingaand tegen de modernistische logica en het idealisme van die tijd, kan men echter niet anders dan hieruit eveneens de vaststelling maken dat hoe meer het ornament verdrongen wordt uit het maatschappelijke centrum, hoe beter het kan gedijen in de marge ervan. Dit is het standpunt dat ingenomen wordt in de tentoonstelling ‘The Ornamental Body'. Vertrekkend vanuit het sociaal-artistieke project Inmate Tattoo, dat georganiseerd werd door de vzw Art Without Bars en sinds 2008 doorging in verschillende Belgische gevangenissen, nodigen we een tiental beeldende kunstenaars uit om, vanuit hun oeuvre, te reageren op de thematiek van de tentoonstelling. Tatoeages bij gevangenen zijn niet alleen zwanger van betekenis, ze corrigeren en vervolledigen het heersende maatschappijbeeld. Ze verklikken de voortdurende visuele manipulatie waaraan we onderhevig zijn en vormen voor ons een zeker tegengewicht. Vanuit dit vertrekpunt, lichaamsornamentiek en criminaliteit, is het niet de bedoeling om een alomvattende tentoonstelling te bouwen. Wel worden een tiental invalshoeken gepresenteerd die de bezoeker niet alleen aan het denken moet zetten maar ook dwingt om een standpunt in te nemen tegenover ornamentiek en de socio-culturele uitingen ervan. De tentoonstelling gaat - vertrekkend vanuit Loos' Ornament und Verbrechen en vanuit Inmate Tattoo - dieper in op de vraag op welke manier het (lichaams-)ornament vandaag functioneert/verdrongen wordt in zowel onze samenleving als in onze beeldcultuur... Zonder die vragen te willen oplossen legt ‘The Ornamental Body' de link tussen ornamentiek, cultuur en perceptie. De kunstwerken worden aangevuld met een documentair en filmisch gedeelte dat dieper ingaat op de problematiek die binnen de tentoonstelling gesteld wordt.
Met werk van Charif Benhelima, Wim Delvoye, David Decat, Alexandre Estrela, Manor Grünewald, Emilio López-Menchero, Mariette Michaud, IngridMwangiRobertHutter, Lien Nollet & Fabien DeLathauwer en Manfredu Schu.
Van 29 mei tot 4 juli in de Witte Zaal, Posteernestraat 64, 9000 Gent. Open di-vr van 12u30 tot 18u en op za van 14u tot 17u. Vernissage donderdag 28 mei vanaf 20u.
www.dewittezaal.be
in samenwerking met www.artwithoutbars.be