Maar liefst 17 Afrikaanse landen vieren in 2010 50 jaar onafhankelijkheid. Naar aanleiding daarvan organiseren BOZAR en het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika van Tervuren het
festival ‘Visionair Afrika' met concerten, tentoonstellingen, toneel- en dansvoorstellingen, een colloquium en een literatuurfestival. Verjaardagen bieden immers een uitstekende gelegenheid om terug te blikken en meteen ook te kijken naar wat de toekomst in petto heeft.
‘GEO-graphics. A map of art practices in Africa, past and present', de hoofdtentoonstelling
van het festival Visionair Afrika, combineert deze dubbele blik. Etnografische kunst gaat in deze tentoonstelling een visuele en narratieve dialoog aan met hedendaagse kunst, wat een mooi beeld geeft van de enorme rijkdom en diversiteit van de beeldende creatie van het continent. Een 220-tal etnografische stukken uit het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika en andere Belgische private en openbare verzamelingen overspannen een periode van de 16e tot de 20e eeuw. De uitgebreide selectie bevat maskers, fetisjbeelden, antropomorfe en zoömorfe sculpturen, huisraad en meubels, gebruiksvoorwerpen, muziekinstrumenten... Interessant zijn ook de schilderijen op glas of ‘suuwer', een typische populaire kunstvorm uit Senegal met vaak naïeve taferelen met religieuze
onderwerpen of scènes uit het dagelijkse leven.
Deze traditionele kunstwerken worden voor het eerst belicht in relatie tot het huidige culturele leven in Afrika. De jongste tien jaar borrelden her en der op het continent onafhankelijke initiatieven op. Acht van zulke centra voor hedendaagse kunst zijn uitgenodigd in Brussel: Doual'art (Douala, Kameroen), La Rotonde des Arts (Abidjan, Ivoorkust), Centre for Contemporary Art Lagos (CCA Lagos) (Lagos, Nigeria), Centre for Contemporary Art East Africa Nairobi (CCAEA Nairobi) (Nairobi, Kenia), Picha (Lubumbashi, Congo), Darb 1718 (Caïro, Egypte), Appartement 22 (Rabat, Marokko) en Raw Material Company (Dakar, Senegal). Elk centrum richt een ruimte in binnen de tentoonstelling waarbij ze hun eigen artistieke identiteit tonen en werk presenteren van hun Afrikaanse kunstenaars. De selectie bevat o.a. een presentatie van het werk van Pathy Tshindele van haar residentie in het dorp Congolese dorp Makwacha, een videoinstallatie van de Ethiopische kunstenaar Theo Eshetu, schilderijen en sculpturen van de collectie van La Rotonde des Arts en een indringende reeks foto's van George Osodi over de moeilijke levensomstandigheden in de olierijke streek rond de Nigerdelta.
Tot slot brengen foto's doorheen de tentoonstelling het uiterst diverse en woekerende stedelijke landschap in beeld. Deze fotoreeks is het resultaat van 10 jaar onderzoek in heel Afrika en is van de hand van David Adjaye. De wereldvermaarde architect met Ghanese roots is tevens artistiek directeur van GEO-graphics. De tentoonstelling is thematisch georganiseerd volgens de geografische zones die het continent kenmerken: sahel, mahgreb, woestijn, savanne, woud en de bergen/hoogvlaktes. Adjaye stelt dat de natuurlijke omgeving invloed heeft op de culturele productie, waardoor een gedeelde cultuur zich over de natiegrenzen heen uitstrekt. Sinds 2007 kent Afrika echter een ongeziene stedelijke ontwikkeling die belangrijke veranderingen met zich meebrengt en fundamentele vragen oproept over de artistieke creatie. In elk geografisch thema van de tentoonstelling bevindt zich zowel etnografische kunst, die vooral een rituele basis kent en afkomstig is van de stammen van het platteland, als hedendaagse kunst die vandaag geproduceerd wordt in de steden. GEO-graphics linkt op die manier heden en verleden, en slaat de brug tussen stad en platteland.
Hoewel er op het Afrikaanse continent talrijke hedendaagse kunstscènes bestaan, blijken ze onvoldoende steun te krijgen van overheidsinstellingen of politiek. Door de acht artistieke centra uit te nodigen in Brussel om aan te tonen hoe zij een draagvlak creëren voor de culturele ontwikkeling op het Afrikaanse continent, wil het festival Visionair Afrika een debat op gang brengen over de broosheid van de Afrikaanse culturele instellingen. Bij de ingang van de tentoonstelling is er hiertoe de Atlas Room ingericht. Deze informatieruimte brengt aan de hand van tijdslijnen, teksten, beeldmateriaal, documenten en citaten van nationale en internationale beleidsmakers de geschiedenis, heden en toekomst van de cultuursector in Afrika in kaart.
Artistiek directeur David Adjaye (°1966) is vandaag gekend als één van de grootste architecten van zijn generatie in Groot-Brittannië. Adjaye organiseert de tentoonstelling samen met Anne-Marie Bouttiaux (hoofd van de etnografische afdeling van het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika van Tervuren), Koyo Kouoh (onafhankelijk curator, ‘cultural producer' en directrice van Raw Material Company uit Dakar), en Nicola Setari (directeur van het festival Visionair Afrika). De scenografie is in handen van David Adjaye en het Belgische architectuurbureau Sum. De Atlas Room is uitgewerkt door schrijfster en cultuurhistoricus Nana Oforiatta Ayim en SumResearch.
Van 9 juni tot 26 september in het Paleis voor Schone Kunsten (circuit Koningstraat), Ravensteinstraat 23, 1000 Brussel. Open di-zo van 11u tot 18u (do tot 21u).
www.bozar.be