Zes weken lang wordt de provinciestad Sint- Niklaas even een artistieke hotspot. Maar liefst 50 kunstenaars annexeren er 35 verschillende locaties, gaande van privéwoningen en garages tot tuinen en openbare ruimtes. De opzet verwijst gedeeltelijk naar de legendarische ‘Chambres d'Amis'-tentoonstelling waarbij Jan Hoet in 1986 hedendaagse kunst tentoonstelde in diverse Gentse privéwoningen. Veeleer dan diezelfde formule te herhalen, nodigde curator Stef Van Bellingen Hoet uit om samen met hem een aangepaste versie voor Sint- Niklaas te bedenken.
Sam STEVERLYNCK
Stef Van Bellingen en Jan Hoet vullen elkaar goed aan. Terwijl Van Bellingen sterk begaan is met de socio- educatieve context van kunst, is Hoet de man die zijn buikgevoel volgt. Elk is op zijn eigen manier gedreven door kunst en slaagt erin die passie naar de buitenwereld te vertalen. Voor ‘Coup de Ville' brachten ze een fraaie lijst van kunstenaars samen, gaande van Marc Bijl tot Guido Van der Werve, Elmgreen & Dragset en Michaël Borremans. Met een aantal acties die de voorbij maanden plaatsvonden in Sint- Niklaas werd de plaatselijke bevolking alvast opgewarmd voor het initiatief.
Wat is het thema van deze tentoonstelling?
Stef Van Bellingen: "Sint- Niklaas is een provinciale plaats die exemplarisch kan zijn voor andere middelgrote steden. Zoals Tom Lanoye zei: ‘De hoogste culturele daad die men kan stellen in Sint- Niklaas is Sint- Niklaas verlaten.' Maar dat geldt even goed voor andere steden van die omvang. Ik omschrijf Sint- Niklaas zelf als ‘de culturele pechstrook tussen Antwerpen en Gent'. De opzet van dit project verwijst naar ‘Chambres d'Amis'. Het gaat om het zoeken naar een plaats voor kunst en het inspelen op de context van een middelgrote stad. Maar naast privéwoningen en tuinen gebruiken we ook een museale ruimte om te verwijzen naar de metropolen, in ons geval Antwerpen en Gent, omdat je in zo'n middelgrote stad nooit dezelfde permanentie of collectievorming kan hebben - wat ik overigens onzin zou vinden. Vandaar dat er ook een bruikleen is uit het S.M.A.K. en M HKA als verwijzing naar die instituten. Het gaat om een werk van David Hammons en Ilya Kabakov, kunstenaars die Jan ook heeft voorgesteld op documenta IX. Beide werken hebben iets te maken met de verbeelding van de stad. ‘My Grandfather's Shed' is een schuurtje, maar binnen dat banale krijg je wel een wereld te zien. ‘Chasing the Blue Train' van Hammons, het werk met vleugelpiano's, verbeeldt ook de stad. Er zijn meerdere verwijzingen naar ‘Chambres d'Amis', uiteraard door de figuur van Jan Hoet. Maar ook bijvoorbeeld door Paul Robbrecht. In de catalogus staat een interview met Robbrecht over de relatie tussen kunst, architectuur en publieke ruimte. Hij was één van die mensen die voor ‘Chambres d'Amis' zijn huis openstelde. Een tweede figuur is Martin Walde. Dat was toen één van de jongste kunstenaars en nu doet hij opnieuw mee. En dan is er ook nog Johan Creten, die als student suppoost was tijdens ‘Chambres d'Amis' en het een fantastische ervaring vond. Hij toont hier een groot brons."
Jan Hoet: "‘Chambres d'Amis' was eigenlijk meer een reactie op de ‘white cube'. Hier heb je ook tuinen, garages en openbare instellingen, dus een veel breder veld. De scheiding tussen privaat en publiek werd toen voor het eerst sterk in vraag gesteld. Kan men nu nog spreken over een private sfeer? Tegenwoordig is alles publiek geworden. Big Brother zit verweven in ons doen en laten, in onze computer, Facebook, GPS.... Maar dit project is wel een herinnering aan ‘Chambres d'Amis', waardoor we gemakkelijker zoiets in Sint- Niklaas hebben kunnen organiseren, denk ik. Ergens was het toch een iconische tentoonstelling."
Van Bellingen: "Het gaat om het gegeven: hoe kunnen we kunst plaatsen in onze omgeving, zelfs als dat een regionale omgeving is? Plus de intensiteit en de dynamiek, wat voor een deel ook verdwenen is in de musea. Die dynamiek is zeer belangrijk. En ook de manier waarop jij (richt zich tot Hoet) altijd bent omgegaan met kunst en de omgeving. Je hebt nooit gemakkelijke kunst gebracht maar je was altijd bereid om erover te discuteren. Dat is belangrijk! Waar nodig gaan we ook uitleg geven. We wilden van het begin niet iets decoratiefs doen. We kregen ook al reacties als: ‘Je gaat het toch laagdrempelig genoeg maken?' Er zijn bepaalde spelregels die je moet kennen om te oordelen. Ik begrijp ook niets van cricket omdat ik de regels niet ken. Je moet kunst niet eenvoudig maken, maar je moet de moeite doen erover te communiceren. Zelfs al leidt het tot een conflict, maar dan ben je tenminste aan het communiceren."
Hoe gaan jullie als tentoonstellingsmakers om met zo'n stadstentoonstelling zonder louter een instrument te worden voor citymarketing?
Van Bellingen: "Je moet daar realistisch in zijn en er toch een beetje op inspelen, anders geraak je met moeite aan steun van de stad. Maar het wordt geen typisch, toeristisch traject. Je kan die notie van citymarketing niet vermijden, maar je kan de formule ook openen naar andere zaken. We hebben een performance georganiseerd van een paaldanseres aan verkeersborden en lantaarnpalen. We hebben dan mensen geïnterviewd en die zeiden: ‘Ja, er staan hier eigenlijk teveel verkeersborden'. Het is niet aan ons om daar iets aan te veranderen, maar de bevolking heeft haar mening geuit. Het project lokt reacties uit en mensen beginnen na te denken over hun omgeving."
Willen jullie - naast het feit dat men door de tentoonstelling participeert in het publieke debat - ook op lange termijn iets teweegbrengen in Sint-Niklaas?
Hoet: "Dat zijn dingen die je niet kan voorzien. Ik kon ook niet voorspellen dat ze na ‘Chambres d'Amis' het Patershol volledig zouden restaureren. Nu, ik denk toch dat het er iets mee te maken had. Veel buitenlanders zeiden toen: ‘Hoe is het mogelijk dat de stad die buurt hier zo laat verloederen.' De stad heeft dan gereageerd en op korte tijd is het een prachtige buurt geworden!"
Vaak sleurt men bij dergelijke evenementen plichtshalve allerhande bedenkelijke randactiviteiten. Hier zijn echter een paar interessante initiatieven bij...
Van Bellingen: "Als je iets organiseert in Sint-Niklaas, kan je niet zomaar kunstwerken neerpoten en de bevolking ermee confronteren. Aan de hand van bepaalde thema's hebben we workshops georganiseerd om de mensen te prikkelen. Voor ‘How to survive in a city?' gaan jongeren op zoek naar onkruid. Ze komen op plaatsen die nog niet geconditioneerd zijn door stads- of groendiensten en zien een andere kant van Sint-Niklaas. Karl Philips is nog verder gegaan door een kaart te maken voor daklozen om te overleven in Sint- Niklaas. Op die kaart zie je waar onbeveiligd internet is, hoe je aan elektriciteit of water geraakt, waar je gratis eten kan vinden, ... Op die manier heeft hij een ‘mapping' gemaakt van een kleine stad. Zo krijg je verschillende manieren waarop kunstenaars omgaan met de stad. Meer dan de helft - zo niet drie vierden - zijn nieuwe producties. In een aantal gevallen gaat het om bestaand werk waarvan de kunstenaar vond dat het goed paste in deze context. Zo heeft Hans Op de Beek zijn ‘Secret Garden' al op ARCO Madrid getoond, maar nog niet in België. Het is een soort binnentuintje met betonplaten en daarbinnen een vijvertje als een soort klein paradijs."
Wat ook opvalt is dat heel wat mensen in Sint- Niklaas zeer enthousiast zijn over dit project...
Hoet: "Als ik Sint-Niklaas binnenkom, krijg ik al gelukwensen en mensen die zeggen: ‘Ge kunt zien dat ge uw best doet!' Het is ook een kleine stad. Ik vind het zeer aangenaam. Als je in een kleine stad de politiek achter je hebt, kan je op succes rekenen. Je voelt ook de betrokkenheid. Wat me heeft verrast, zijn mensen die spontaan hun huis ter beschikking stellen en het initiatief uitdragen. Dat is toch ongelofelijk! "
‘Coup de Ville', van 12 september tot 24 oktober op verschillende locaties in Sint- Niklaas. Open do-zo van 10-18u.
www.warp-art.be